การลงยาสีนั้นเข้าใจว่า ประเทศไทยคงได้รับอิทธิพลจากดินแดนตะวันออกกลาง และเข้ามาโดยช่างชาวอาหรับและชาวเปอร์เซีย การทำเครื่องถมและเครื่องลงยาสีปรากฏหลักฐานว่ามีมาตั้งแต่สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โดยทรงโปรดฯ ให้ทำเครื่องถม เครื่องถมปัด ถวายพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส และทรงโปรดฯ ให้ช่างประดิษฐ์เครื่องถมเป็นรูปไม้กางเขนส่งไปถวายองค์สมเด็จพระสันตะปาปาแห่งกรุงโรม นอกจากนี้ยังพบการทำเครื่องถมปัดหรือลงยาสีได้รับความนิยมมากในสมัยกรุงศรีอยุธยาต่อเนื่องมาจนถึงสมัยรัตนโกสินทร์

โดยเฉพาะในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก มีพระราชนิยมการทำเครื่องลงยาสีเฉพาะพระองค์ประเภทหนึ่ง โดยแกะโลหะเงิน จัดสร้างเป็นเครื่องราชูปโภค ในรูปเครื่องใช้ เครื่องถ้วยต่าง และถมสีฟ้าลงไปเรียกกันว่า "เครื่องลงยาราชาวดี" และการลงยารุ่งเรืองถึงขีดสุดในราชสำนักพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยมีพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมขุนวรจักรธรานุภาพ เป็นผู้ควบคุมดูแล ซึ่งต่อมาได้รับความนิยมลงยาสีในเหรียญที่ระลึกและเหรียญพระเครื่อง เรื่อยมาทั้งในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

เหรียญที่ระลึกและพระเครื่องได้รับความนิยมลงยาสีนั้นเข้าใจว่า คงรับพระราชนิยมมาก่อนเป็นชั้นแรก โดยมีการจัดสร้างเหรียญที่ทำจากโลหะขึ้นก่อน จึงนำไปผ่านกระบวนการการลงยาทำให้ภาพที่ปรากฏมีความงดงามด้วยเคลือบแก้ว มีสีสัน ส่งผลให้เหรียญที่ลงยามีลักษณะแตกต่างจากเหรียญปกติ แต่กระบวนการลงยานั้นจำเป็นต้องใช้ช่างที่ชำนาญการ เนื่องจากเป็นงานที่ละเอียด และมีหลายวิธี หลายชนิดด้วยกัน เช่น การถมปัด คือนำแก้วจากลูกปัดผสมกับปรอทเทในร่องแล้วใช้ความร้อนไล่ปรอทออก, การลงยาแบบยุโรปเน้นพื้นที่ลงยามากกว่าลายเส้น, การลงยาแบบไบเซนไทน์ที่จะเน้นลวดลายเส้นมากกว่า, ฝาหัว หรือ การลงยาแบบจีนที่ใช้ในการเครื่องเบญจรงค์ของไทย, คิรันเดะ คือการลงยาแบบญี่ปุ่นเรานำมาใช้ในการทำเครื่องลายน้ำทองตอนต้นรัตนโกสินทร์

การลงยาในเหรียญที่ระลึก เหรียญพระพุทธรูป เหรียญพระเครื่องได้รับความนิยมแพร่หลาย มักทำเพื่อให้เป็นพิเศษเฉพาะ เช่น แจกกรรมการ อาทิ เหรียญหมู หรือ เหรียญที่ระลึกครบรอบ 50 ปี องค์เสาวภา ปี 2456 หรือ และเหรียญที่ระลึกหลวงพ่อดิ่ง วัดบางวัว รุ่นแจกกรรมการ เป็นต้น และเนื่องจากวิธีการแบบโบราณทำยาก ปัจจุบันจึงมีการคิดทำโดยวิธีโรงงานขึ้นซึ่งก็ได้รับความนิยมเช่นกันครับผม

ขอขอบคุณข้อมูลจาก : ข่าวสด 

สนใจชมพระเครื่องสวยๆคลิกที่นี่เลยครับ สิริถาวร พระเครื่อง