พระกริ่งนเรศวร 400 ปี (จบ) แทน "กริ่งนเรศวรวังจันทน์" ปี2507

คอลัมน์ มุมพระเก่า

สรพล โศภิตกุล

สงครามช้างเผือกคราวนั้น สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงนิพนธ์กล่าวถึงในหนังสือ "พระประวัติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช" ว่า

"เมื่อทำสัญญาเลิกสงครามครั้งนั้น ในพงศาวดารไทยกับพงศาวดารพม่าผิดกันเป็นข้อสำคัญบางข้อ ในพงศาวดารไทยเดิมว่าพระเจ้าหงสาวดีขอช้างเผือกแต่ 2 ช้างเพิ่มเป็น 4 ช้าง กับขอตัวพระราเมศวรกับพระยาจักรี และพระสุนทรสงครามซึ่งเป็นตัวหัวหน้าในการต่อสู้ 3 คน เอาไปเมืองหงสาวดี ได้แล้วก็เลิกทัพกลับไป ในพงศาวดารพม่าก็ขอช้างเผือก 4 ช้าง กับตัวหัวหน้า 3 คนนั้นเช่นเดียวกับพงศาวดารไทย แต่ยังมีอย่างอื่นต่อออกไปอีก คือว่าให้ไทยส่งส่วยช้างปีละ 30 เชือก เงินปีละ 300 ชั่ง กับทั้งเงินค่าอากรปากเรือบรรดาที่เก็บได้ ณ เมืองมะริด ถวายพระเจ้าหงสาวดีต่อไป และยังมีข้อสำคัญยิ่งกว่านั้นอีก ว่าครั้งนั้นเมื่อพระเจ้าหงสาวดีเลิกทัพกลับไป เชิญสมเด็จพระมหาจักรพรรดิไปเมืองหงสาวดีด้วย เพราะฉะนั้น สมเด็จพระมหาจักรพรรดิจึงต้องมอบสมบัติให้พระมหินทรฯ ราชโอรสครองกรุงศรีอยุธยา ในพงศาวดารพม่ายังพรรณนาต่อไปว่า เมื่อสมเด็จพระมหาจักรพรรดิเสด็จไปถึงเมืองหงสาวดี พระเจ้าหงสาวดีให้ทำวังสร้างตำหนักอย่างราชมณเฑียรประทานเป็นที่ประทับ และว่าสมเด็จพระมหาจักรพรรดิเสด็จไปอยู่เมืองหงสาวดีได้สัก 2 ปี สมัครออกทรงผนวชเป็นพระภิกษุ เมื่อทรงผนวชแล้วพระเจ้าหงสาวดีจึงปล่อยให้เสด็จกลับคืนมาเมืองไทย ความตอนนี้ในพงศาวดารไทยว่า เมื่อเสร็จศึกครั้งนั้นแล้ว สมเด็จพระมหาจักรพรรดิ ทรงมอบเวนราชสมบัติให้สมเด็จพระมหินทราธิราชครองกรุงศรีอยุธยา ส่วนพระองค์เสด็จออกไปประทับอยู่ ณ วังหลัง และต่อมาเสด็จออกทรงผนวชเป็นพระภิกษุ ความที่แตกต่างกันนี้พิจารณาประกอบกับเหตุการณ์ที่มีต่อมาเห็นว่าความจริงน่าจะเป็นอย่างพม่าว่า คือ พระเจ้าหงสาวดีเชิญสมเด็จพระมหาจักรพรรดิออกไปอยู่เมืองหงสาวดี อย่างเป็นตัวจำนำอยู่สักสองสามปี ใช่แต่เท่านั้น เมื่อพระเจ้าหงสาวดีบุเรงนองจะเลิกทัพกลับไป ตรัสขอสมเด็จพระนเรศวรต่อพระมหาธรรมราชา ว่าจะเอาไปเลี้ยงเป็นราชบุตรบุญธรรมด้วย แต่ที่จริงก็เอาไปเป็นตัวจำนำสำหรับพระมหาธรรมราชานั่นเอง"

ระหว่างที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงประทับอยู่ที่เมืองหงสาวดี ไม่พบว่ามีหลักฐานกล่าวถึงพระองค์มากนัก แต่ปรากฏหลักฐานใน "คำให้การชาวกรุงเก่า" ซึ่งถือกันว่าเป็นเอกสารหลักฐานชั้นรอง ซึ่งเป็นประวัติศาสตร์จากคำบอกเล่าที่บันทึกขึ้นจากคำให้การของเชลยศึกอยุธยาที่ถูกนำตัวไปพม่า เมื่อคราวเสียกรุงครั้งที่ 2 ว่า

"ข้างกรุงหงสาวดี วันหนึ่งพระมหาอุปราชากับพระนเรศวรเล่นชนไก่ ไก่ของพระมหาอุปราชาแพ้ พระมหาอุปราชาก็ขัดใจ จึงแกล้งพูดเป็นทีเยาะเย้ยว่า ไก่เชลยเก่ง ชนชนะไก่เราได้ พระนเรศวรได้ฟังดังนั้นก็น้อยพระทัย ผูกอาฆาตพระมหาอุปราชา แกล้งตรัสตอบไปเป็นนัยว่า ไก่ของหม่อมฉันนี้ พระองค์อย่าเข้าพระทัยว่าจะชนะแต่ไก่ของพระองค์ จะชนเอาบ้านเมืองก็จะได้ดังนี้"

ปี พ.ศ. 2111 ช่วงเวลาฤดูแล้งมาถึง พระเจ้าบุเรงนองก็กรีธาทัพมายังอยุธยาอีกครั้ง ทั้งนี้เพราะสมเด็จพระมหินทราธิราชทรงยกทัพไปพิษณุโลกแล้วนำตัวพระวิสุทธิกษัตรี พระสุพรรณกัลยา และพระเอกาทศรถ มาเป็นตัวจำนำที่กรุงศรีอยุธยาระหว่างที่พระมหาธรรมราชาเจ้าเมืองพิษณุโลก เสด็จขึ้นมาเฝ้าพระเจ้าบุเรงนองที่เมืองหงสาวดี

สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ กล่าวไว้ในพระนิพนธ์ "พระราชประวัติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช" ว่า

"ฝ่ายกรุงศรีอยุธยาเมื่อได้ทราบว่าพระมหาธรรมราชาออกไปเมืองหงสาวดี สมเด็จพระมหินทรฯ ก็คาดว่าคงไปยุยงให้เกิดเหตุร้ายอย่างใดอย่างหนึ่ง ขณะนั้นเผอิญประจวบเวลาสมเด็จพระมหาจักรพรรดิซึ่งทรงผนวชเสด็จกลับเข้ามายังพระนคร สมเด็จพระมหินทรฯ ก็เชิญเสด็จขึ้นไปยังเมืองพิษณุโลกด้วยกัน ชะรอยจะอ้างว่าสงสารพระวิสุทธิกษัตรีกับพระโอรสธิดาต้องอยู่เปล่าเปลี่ยว จะรับลงมาอยู่ในพระนคร จนกว่าพระมหาธรรมราชากลับจึงส่งคืนขึ้นไป แต่เมื่อพระเจ้าหงสาวดีทราบว่าครอบครัวของพระมหาธรรมราชาถูกจับเป็นตัวจำนำ ก็ถือว่าสมเด็จพระมหินทรฯ ดูหมิ่น จึงสั่งให้พระมหาธรรมราชากลับเข้ามาเกณฑ์รี้พลพาหนะทางเมืองเหนือเตรียมไว้ พอถึงฤดูแล้งพระเจ้าหงสาวดีบุเรงนองก็ยกทัพเข้ามาตีกรุงศรีอยุธยาอีกครั้งหนึ่ง นับเป็นศึกหงสาวดีครั้งที่ 3"

ทว่าก่อนหน้านั้นพระเจ้าบุเรงนองส่งทหารไปชิงตัวพระเทพกษัตรี (ตามคำแนะนำของพระมหาธรรมราชา) ระหว่างที่เสด็จไปกรุงเวียงจันทน์เพื่ออภิเษกเป็นมเหสีของพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชแห่งล้านช้าง โดยมีนัยทางการเมืองเพื่อเชื่อมสัมพันธไมตรีร่วมกันต่อต้านหงสาวดีในอนาคต

หนังสือ "ประวัติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช" ยังกล่าวต่อว่า

"พระเจ้าหงสาวดีบุเรงนองยกกองทัพจากเมืองหงสาวดี เมื่อเดือน 11 ปีมะโรง พ.ศ. 2111 เวลานั้นสมเด็จพระนเรศวรเสด็จไปอยู่เมืองหงสาวดีได้ 6 ปี พระชันษาเข้า 15 ปีเป็นหนุ่มแล้ว พระเจ้าหงสาวดีก็ให้ตามเสด็จมาในกองทัพหลวงด้วย"

การศึกครั้งนั้นเป็นเหตุให้เสียกรุงศรีอยุธยาเสียเอกราชไปเป็นครั้งแรก แต่สำหรับทางฝ่ายพม่าการเสียเอกราชของกรุงศรีอยุธยานับแต่สงครามเมื่อปี พ.ศ. 2106 เมื่อเสร็จศึกพระเจ้าบุเรงนองได้นำตัวสมเด็จพระมหินทราธิราชไปเมืองหงสาวดี แล้วทรงแต่งตั้งพระมหาธรรมราชาให้ครองกรุงศรีอยุธยาในฐานะประเทศราช ในคราวเดียวกันนี้สมเด็จพระมหาธรรมราชาทรงถวายพระสุพรรณกัลยาแก่พระเจ้าบุเรงนองเพื่อแลกพระนเรศวรกลับมาช่วยราชการบ้านเมือง

"ศักราช 933 มะแมศก (พ.ศ. 2114) น้ำน้อย อนึ่งสมเด็จพระณะรายบพิตรเป็นเจ้า เสด็จขึ้นไปเสวยราชสมบัติ ณ เมืองพิษณุโลก"

ข้อมูล : http://www.matichon.co.th/khaosod/view_news.php?newsid=TUROaWRXUXdOREkzTURRMU1RPT0=&sectionid=TURNd053PT0=&day=TWpBd09DMHdOQzB5Tnc9PQ==