สวัสดีครับ ท่านผู้อ่านที่รักทุกท่าน วันนี้เรามาคุยกันถึงเหรียญรูปเสมาพระราชทาน "จปร" ซึ่งหลายๆ ท่านอาจจะเคยเห็นมาบ้างแล้ว ที่เป็นรูปเสมา ด้านบนมีหลอดสำหรับร้อยเชือกห้อย ความเป็นมาของเหรียญนี้เป็นอย่างไรเรามาพูดคุยกันดีกว่านะครับ



พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีน้ำพระหฤทัยห่วงใยในพสกนิกรของพระองค์ที่อยู่ห่างพระเนตรพระกรรณ มีแต่ขุนนางข้าราชการที่ทรงส่งไปปกครองต่างพระเนตรพระกรรณคอยดูแล ซึ่งขุนนางข้าราชการเหล่านั้นย่อมมีทั้งดีและชั่วปะปนกัน หากประชาชนของพระองค์ได้รับความเดือดร้อนแล้วใครเล่าจะเป็นที่พึ่งได้ พระองค์จึงเสด็จพระราชดำเนินส่วนพระองค์ไม่มีหมายกำหนดการไปตามหัวเมืองต่างๆ ในมณฑลทั้งหลายในสยามประเทศ



ทรงฉลองพระองค์แบบสามัญชนธรรมดาแบบลำลอง เรียกกันในสมัยนั้นว่า "เสด็จประพาสต้น" การเสด็จประพาสต้นนี้ไม่มีหมายกำหนดการ เสด็จพระราช ดำเนินไปตำบลใดพอพระทัยก็ให้จอดเรือพระที่นั่งเสด็จขึ้นประพาสสอบถามความทุกข์สุขของพสกนิกรอย่างใกล้ชิด โดยมิได้ทรงแสดงพระองค์ว่าทรงเป็นใคร



การเสด็จประพาสต้นทำให้ทรงได้ทราบเรื่องราวความเดือดร้อนของพสกนิกรทั้งจากผู้มีอิทธิพลระดับต่ำและผู้มีอิทธิพลระดับสูง อันได้แก่ข้าหลวงประจำจังหวัดต่างๆ ได้ทรงทราบว่าผู้ใดกดขี่ประชาชน ผู้ใดแสวงหาผลประโยชน์ฉ้อฉล และทุจริตต่อหน้าที่ อันเป็นการตระบัดสัตย์ต่อน้ำพระพิพัฒน์สัตยา ในการเสด็จประพาสต้นทำให้ทรงชำระคดีความต่างๆ อันเกิดจากขุนนางข้าราชการ ทรงลงโทษขุนนางข้าราชการที่กระทำผิดตามโทษานุโทษ ทำให้ประชาชนมีความผาสุกโดยทั่วหน้ากัน



เมื่อพระองค์เสด็จไปหัวเมืองฝ่ายเหนือเป็นครั้งแรก ราวปี พ.ศ.2444 ทรงพระ กรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเสมาเป็นรูปจุล มงกุฎ สำหรับพระราชทาน หม่อมเจ้าและข้าราชการผู้ใหญ่ที่ตามเสด็จฯ พระราชทานเสมาชนิดทองคำ เสมาเงิน พระราชทานแก่พสกนิกรที่ทรงเสด็จขึ้นทรงพักผ่อนอิริยาบถและหรือพระราชทานตามแต่จะทรงเห็นชอบ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชทานทุกครั้งที่เสด็จหัวเมืองทุกคราวไป จนสิ้นรัชสมัย



ลักษณะของเหรียญเสมาพระราชทานนี้ เป็นรูปเสมา ด้านบนเป็นหลอดสำหรับร้อยเชือก ด้านหน้าเป็นพระปรมาภิไธยย่อ "จปร" อยู่ภายใต้พระจุลมงกุฎ (พระเกี้ยว) เปล่งรัศมี และมีข้อความอยู่โดยรอบว่า "พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทาน" ด้านหลังไม่มีรูปเป็นหลังแบบ เหรียญเสมาพระราชทานนี้ ส่วนมากที่สมบูรณ์จะร้อยไว้ด้วยด้าย พร้อมด้วยลูกประกับทำด้วยเงินหรือทองคำหัวท้าย



เหรียญเสมาพระราชทานนี้ ถือว่าเป็นเหรียญที่ระลึกอันทรงคุณค่าอย่างยิ่ง ทั้งนี้เพราะได้ทรงโปรดเกล้าฯ พระราชทานด้วยพระหัตถ์เป็นการเฉพาะตัว ถือเป็นบุญอันสูงส่งของผู้ที่ได้รับพระราชทาน



ในวันนี้ผมได้นำรูปเหรียญเสมาพระราชทาน ทั้งด้านหน้าและด้านหลังมาให้ชมกันครับ



ด้วยความจริงใจ

แหล่งข้อมูลจากหนังสือพิมพ์ข่าวสด