มุมมองสมเด็จเกศบัวตูม

พันธุ์แท้พระเครื่อง
ราม วัชรประดิษฐ์


"พิมพ์เกศบัวตูม" ได้รับการขนานนามเนื่องด้วยพุทธเอกลักษณ์ของพระเกศขององค์พระมีลักษณะคล้าย 'ดอกบัวตูม' อยู่เหนือพระเศียร และพุทธศิลปะจะแลดูสง่างาม ล่ำสัน ไม่อ่อนช้อยนัก

หลักการพิจารณา พระสมเด็จวัดระฆังโฆสิตาราม พิมพ์เกศบัวตูม ต้องเริ่มพิจารณากันตั้งแต่เส้นซุ้มครอบแก้วที่มีความหนาใหญ่เหมือน 'หวายผ่าซีก' ปลีพระเกศตูมคล้ายดอกบัว ส่วนที่ติดกับพระนลาฏจะมีรอยขยักคล้ายพวงมาลัยครอบพระ นลาฏชั้นหนึ่ง และประการสำคัญที่สุดที่ภาษาเซียนเรียกกันว่า 'จุดตาย' คือในพระสมเด็จพิมพ์อื่น ช่วงโค้งของพระนลาฏจะนูนเด่นเหมือนหน้าผากคน

แต่สำหรับพิมพ์เกศบัวตูม ช่วงโค้งดังกล่าวจะยุบตัวจนดูเหมือนเป็นรอยบุบน้อยๆ คล้าย 'แอ่งกระทะ' ต่อมาที่พระกรรณทั้ง 2 ข้าง จะมีลักษณะอ่อนช้อยงดงามมาก คนโบราณเรียก 'บายศรี' คือโค้งเป็นรูปกระทงบายศรีไม่ดิ่งเป็นแท่งตรงเหมือนพิมพ์อื่นๆ

สำหรับในองค์ที่กดพิมพ์ติดขัดจะเห็นพระนาสิก พระเนตร พระโอษฐ์บางๆ จุดสำคัญที่เป็น 'จุดตาย' อีกจุดหนึ่ง คือ จะปรากฏเส้นแซมเล็กๆ ขึ้นใต้หน้าตักและใต้ฐานชั้นที่ 2 เป็นเส้นเรียวยาวตั้งอยู่บนฐานรองรับเล็กๆ อีกชั้นหนึ่ง ก่อนจะติดกับพื้นผนังองค์พระ อันแสดงให้เห็นถึงความจงใจของผู้แกะพิมพ์ แต่ต้องใช้การพินิจพิจารณาอย่างมากจึงจะสังเกตเห็น ส่วนพิมพ์ด้านหลังของพระสมเด็จวัดระฆัง พิมพ์เกศบัวตูม จะมี 2 พิมพ์ คือ หลังกาบหมาก และ หลังกระดาน จากนั้นก็มาพิจารณาถึงรอยหดเหี่ยวที่เกิดขึ้นตามอายุขององค์พระ เพียงแค่นี้ ก็น่าจะไม่พลาดในการบูชาพระสำคัญพิมพ์นี้ครับผม

จากที่คุยกันตอนต้นว่า พระสมเด็จวัดระฆังโฆสิตาราม พิมพ์เกศบัวตูม นั้น มีเพียง 1 พิมพ์เท่านั้น แต่ก็ยังไปคล้ายคลึงมากกับ "พิมพ์ใหญ่ฐานสิงห์แคบ" ของ พระสมเด็จวัดบางขุนพรหม พิมพ์เกศบัวตูม ซึ่งมีทั้งหมด 3 พิมพ์คือ พิมพ์ใหญ่ ฐานสิงห์แคบ พิมพ์ประทับนั่งห้อยพระบาท และพิมพ์เล็ก จึงต้องมาแยกแยะรายละเอียดพิมพ์ทรง เนื้อมวลสาร และพิจารณาเอกลักษณ์ต่างๆ ดังต่อไปนี้

การตัดขอบแม่พิมพ์

อย่างที่ทราบกันแล้วว่า การตัดขอบแม่พิมพ์ของพระสมเด็จวัดระฆังฯ ทุกพิมพ์ รวมทั้ง "พิมพ์เกศบัวตูม" จะเป็นเอกลักษณ์เฉพาะ คือ คว่ำพระสมเด็จซึ่งยังอยู่ในแม่พิมพ์แล้วใช้ตอกตัดจากด้านหลังไปด้านหน้า ดังนั้น ศิลปะด้านหลังขององค์พระจึงปรากฏขอบทั้งสี่ด้านเป็นรอยปริ กะเทาะและรอยปูไต่ไปในทางเดียวกัน ซึ่งก็คือการแยกของเนื้อมวลสารอันเนื่องจากรอยลากของตอกที่ลากลงมาส่วนล่างขององค์พระ

ส่วน "พระสมเด็จวัดบางขุนพรหม" เมื่อพิมพ์พระเสร็จแล้ว จะถอดพระออกจากแม่พิมพ์และวางราบกับพื้น ใช้ตอกตัดจากด้านหน้าขององค์พระไปสู่ด้านหลัง เสร็จแล้วยกตอกขึ้นมาทำให้เนื้อของพระสมเด็จถูกตอกครูดขึ้นมาเป็นเหตุให้มีขอบพระปลิ้นขึ้น ศิลปะด้านหลังขององค์พระเฉพาะขอบที่ตัดขอบจึงแตกต่างกัน คือ ไม่ปรากฏร่องรอยการตัดตอกให้ลากลงไม่ปรากฏรอยปูไต่ที่ลากลงและไม่ปรากฏรอยกะเทาะของขอบมากนัก

คราบขี้กรุ

พระสมเด็จวัดระฆังฯ ไม่มีคราบขี้กรุอย่างแน่นอน เพราะไม่มีการบรรจุกรุ จะมีก็แค่ร่องรอยของการจุ่มรักหรือรักน้ำเกลี้ยงเท่านั้น แต่ พระสมเด็จวัดบางขุนพรหม พระส่วนใหญ่จะบรรจุกรุพระเจดีย์ จึงมีคราบกรุตามพุทธลักษณะของพระสมเด็จวัดบางขุนพรหม คือ มีขี้กรุน้ำมันตังอิ๊วสีน้ำตาลเข้มที่ผุดขึ้นมาจากเนื้อขององค์พระ มีคราบฟองเต้าหู้ คราบเม็ดกรุเหมือนเม็ดทราย คราบดินขี้กรุ ซึ่งมีสีสันและเนื้อดินที่มีเอกลักษณ์เฉพาะ ไม่เหมือนดินขี้กรุวัดอื่น แม้ว่าพระสมเด็จวัดบางขุนพรหม พิมพ์เกศบัวตูม บางองค์จะขาวเกลี้ยงไม่มีขี้กรุ ผิวขององค์พระก็น่าจะมีคราบของแคลเซียมจับอยู่บางๆ นอกจากพระที่ถูกใช้แล้ว คราบแคลเซียมหายไปหรือสึกไปเท่านั้น

การหดตัว

เนื่องจาก พระสมเด็จวัดระฆังฯ เป็นพระที่ไม่ได้บรรจุในกรุพระเจดีย์ ดังนั้น แม้องค์พระสมเด็จจะสร้างมานานแล้วประมาณร้อยกว่าปี ซึ่งต้องมีการแห้งหรือหดตัว และจะเป็นในลักษณะที่หดตัวเสมอกันทั้งด้านหน้าและด้านหลังองค์พระ ถ้าสังเกตรอยตัดขอบข้างขององค์พระจะตรงและมีลักษณะแอ่นกลางเล็กน้อย ลักษณะการหดตัวจะต่างกับพระใหม่ ที่เมื่อสร้างพระเสร็จแล้วต้องนำพระมาผึ่งให้แห้ง ด้านหน้าจะถูกอากาศและหดตัว แต่ด้านหลังจะวางชิดกับพื้น จึงหดตัวน้อยกว่าด้านหน้า รอยตัดขอบข้างจึงมักจะไม่ตรง

นอกจาก "พระสมเด็จวัดระฆังฯ พิมพ์เกศบัวตูม" จะไปละม้ายคล้ายกับ "พระสมเด็จวัดบางขุนพรหม พิมพ์เกศบัวตูม" แล้ว ยังไปคล้ายกับ "พระสมเด็จวัดบางขุนพรหม พิมพ์สังฆาฏิ" อีกด้วย หรือที่คนโบราณมักนิยมเรียก "พิมพ์ฏิ-ตูม" คือ พิมพ์สังฆาฏิบวกกับพิมพ์เกศบัวตูมนั่นเอง สืบเนื่องจากพิมพ์นี้พระกรรณจะไม่ติดชิดนัก ปลีพระเกศจะมีลักษณะสั้นคล้ายดอกบัวตูม จุดการพิจารณาง่ายๆ คือให้สังเกตตรงปลายพระบาทที่จะยื่นลงมาชัดเจน

ถ้ามีพุทธลักษณะที่เราเรียกว่า "พิมพ์ห้อยพระบาท" ซึ่งจะปรากฏเฉพาะพระพิมพ์เกศบัวตูมในวัดบางขุนพรหมเท่านั้น ก็เชื่อได้เลยว่าไม่ใช่พระสมเด็จวัดระฆังฯ แน่นอนครับผม

 

แหล่งข้อมูลจากหนังสือพิมพ์ข่าวสด

 

สนใจชมพระเครื่องในร้านคลิ๊กที่นี่เลยครับ สิริถาวร พระเครื่อง